Lembranza dos tres Manueles 2022

 Despois de 2 anos de ausencia, só presencial, Manuel Ponte Pedreira, Manuel Díaz Pan e Manuel Rodríguez Guntín "O Asturiano", volveron xuntarnos o pasado abril naqueles lugares que gardan a súa memoria.

Acto no cemiterio de Abellá.

Acto en Fontao, diante da pedra que lembra os feitos acontecidos o 21 de abril de 1947.

Lembranza Os tres Manueles (21 abril 1947)

Sempre en Abellá, a finais de abril, lembramos a Manuel Ponte Pedreira, Manuel Díaz Pan e Manuel Rodríguez "O Asturiano", da 4º Agrupación Guerrilleira de Galicia.

Este ano, polas circunstancias sabidas farémolo intimamente co vídeo que deixamos a continuación,  regresando á causa que nos xunta cada 21 de abril e percorrendo os lugares evocadores da data e suceso: o cemiterio, coa memoria de Francisco que nos contaba como foran os feitos, e Fontao, onde xa puxemos hai anos unha pedra, obra de Valdi, que lembrará tamén o exercicio da Liberdade.

Van aquí unhas fotos do documento de Requisitoria para comparecer ante o Xulgado Militar Especial da 8ª Rexión, e da carta que Manuel Ponte dirixe a ese xulgado,  o 28 de maio de  1946.

Preme   aquí  e poderás ler a transcrición da carta.

UN POUCO DE HISTORIA

Por facer algo de memoria debemos lembrar que despois da sublevación militar-fascista en xullo do 36 con moitísima violencia en Galiza, centos de persoas, ata entón agachadas e sublevadas esporadicamente aos fascistas ata o 39, deciden fuxir ao monte e no norte da Coruña e Lugo así como entre León e Ourense crean incipientes estruturas guerrilleiras do Estado. En 1945 e 1946, o PCE estrutura o Exército Guerrilleiro de Galiza, dividido en 5 agrupacións. As máis activas resultaron ser a 4ª agrupación, a da Coruña, e a 2ª de Ourense. Cómpre destacar o apoio popular das súas accións e para a súa permanencia no tempo, deica os primeiros anos cincuenta como única oposición ao franquismo.

                                

CRONOLOXÍA DA GUERRILLA ANTIFRANQUISTA GALEGA

-20/27 de xullo de 1936.- Os militares e dereitistas sublevados contra a República toman as cidades e pobos de Galiza. Gran represión, comeza a guerra civil. Lonxe de calquera fronteira democrática, centos de persoas sobreviviron, escapados polos montes e agachados nos sotos, cortes, faiados ...

-Outubro/decembro do 1937.- Caída do Fronte Norte: combatentes republicanos veñen agocharse ás montañas da Galiza sudoriental.

-Abril 1939/inverno 1940.- Ao remate da guerra civil, con Franco non chegou outra paz que a dos cemiterios. Accións policiais e militares contra os fuxidos galegos, que deberon dar en guerrilleiros: primeiras organizacións da resistencia armada galega: “Gafas” no surleste, grupo “Chapáiev” na Mariña/Eume, ...

-1941-1944.- Numerosos enfrontamentos armados na área Ferrol-Ortigueira-Viveiro e nas lindes das provincias de Lugo e Ourense con León, Zamora e Tras-os-Montes portugués: na Mariña/Eume avanzan na organización; creación no surleste da unitaria Federación de Guerrillas de León y Galicia.

-Outubro 1944/mediados 1945.- Na esperanza nunha intervención aliada contra Franco, invasión do Val de Arán e chegada a Galiza de cadros para coordinar os diferentes grupos cara a constitución de Agrupacións Guerrilleiras vencelladas á UNE/PCE.

-1946.- Xermolar do Ejército Guerrillero de Galicia, con Gayoso e Seoane (PCE) potenciando a loita antifranquista con “Marrofer” na xefatura militar: IVª Agrupación, edición de propaganda (El Guerrillero) e incremento de accións armadas. Organización das Agrupacións IIIª (norte e centro de Lugo) e IIª (oeste e centro de Ourense). Á morte de “Marrofer” (Aranga, VI-1946), Manuel Ponte vai á xefatura da IVª Agrupación Guerrilleira Pasionaria.

-1947.- Creación da Vª Agrupación no norte de Pontevedra. Disolución oficial da Federación de Guerrillas con apreciable integración no Ejército Guerrillero. Medran as accións armadas, numerosos sabotaxes e eliminación de franquistas (54: gardas civís, xefes locais de FE, alcaldes, cregos, confidentes). Liberdade policial para actuacións represivas: Infiltracións, contrapartidas, detencións masivas, deportacións. O 21-IV caeron en Abellá (Frades), Manuel Ponte con dous compañeiros.

-1948.-. A guerrilla perdeu 27 combatentes, un deles Luís Trigo “Guardaríos” (25-VI-1948). Caída en xullo do Comité galego do PCE/guerrilla, execucións. Bases subterráneas na área Mugardos-Eume-Oleiros.

-1949.- Militarización da guerrilla. Caídas en Chávaga (Monforte), Remesar (Bóveda), Zas, Pazos (Monfero), da guerrilla volante ourensá. Caeron en Galiza 35 combatentes antifranquistas.

-Primavera de 1950/primavera de 1951.- Marchan a Francia responsables da guerrilla e do PC. Caída de bases guerrilleiras. A guerrilla, camiño do fin, perdeu 31 combatentes.

-1951-1955.- Manuel Girón foi asasinado en Molinaseca (León) o 2-V-1951. Benigno Andrade Foucellas foi agarrotado en Coruña o 7-VIII-1952. O último guerrilleiro activo e incisivo ata a súa morte, Francisco Martínez Leira, Pancho, caeu nunha ciada da GC en Pontedeume o 31-XII-1954. Entobados, inactivos e mitificados quedaron (con outros) José Luís Castro Veiga O Piloto, tiroteado en Belesar en 1965, e Ramón Rodríguez Varela, O Curuxás, morto dun ataque cardíaco en 1967, ...

Accións da guerrilla galega (1939-1954)

Na década dos corenta e nos primeiros anos cincuenta a única oposición activa ao franquismo en Galiza foi a guerrilla, usando na forma a democracia armada. En palabras do estudoso Eduardo Pons Prades “la resistencia armada gallega fue la más autóctona, incisiva y dilatada de todas las tierras de España”. unha historia heroica e tráxica.

B.M.V.

O acontecido o 21 de abril de 1947

Causa 200/1947, A Coruña. Noticias confidencias levaron á detención de case setenta persoas da comarca de Ordes e indo cara a Pomariño, Fontao (Abellá, Frades) ducias de gardas civís rodean a casa onde se refuxian os combatentes da 4ª agrupación guerrilleira. Tentan saír do cerco e, nesa tentativa, caen tres guerrilleiros de Destacamento Manuel del Río Botana, da IV Agrupación "Pasionaria" do Exército Guerrilleiro de Galiza, conseguindo fuxir Emilio Pérez Vilariño e Juán Couto Sanjurjo, os caídos foron:

MANUEL PONTE PEDREIRA, chamado tamén Xastre _pola súa profesión_ Negro, Pintor, Miracielo. Nacera en Frades en 1911 e residía en Ordes exercendo a profesión de xastre. En 1936 defensor da República en Ordes e Santiago e por tal enviado á cadea; excarcerado en 1941, actuou como enlace, incorporándose á guerrilla en 1945. Xefe de IV Agrupación en 1946, artellou unha potente estrutura político-militar. O seu carisma, intelixencia e valor puxérono xustamente como un heroe do antifranquista galego.

MANUEL DÍAZ PAN, co sobrenome de Rogelio, nacera en 1918 en San Pedro de Nós. Era carpinteiro e afiliado á CNT, despois ao PCE. O seu irmán José María tamén morreu na guerrilla en Vilarmaior en 1951 e o seu irmán Francisco estivo encarcerado e acompañounos, mentres viviu, moitos anos no acto da celebración da Memoria que facemos sempre en Abellá -no cemiterio- e en Fontao, onde os mataron e onde puxemos unha pedra cunha inscrición na súa lembranza, no ano 2009. Anque xa levabamos ben anos celebrando aquela data.

MANUEL RODRÍGUEZ (Suárez?, Gundín?). Non se sabe o segundo apelido con certeza, tiña de alcume O Asturiano ou O Chispas. Nacera en 1928 e de familia duramente represaliada, aparentemente en Asturias.

----------------------------------

Todos os anos celebramos alí a memoria, non só dos TRES MANUELES senón tamén de todas aquelas persoas que foron represaliadas na defensa da Liberdade. Moitas delas aínda ignoradas ou abeiradas nas fosas e cunetas dos camiños. Alí xuntamos desde o principio -máis de vinte anos- coas familias de Ponte -A filla, Maruchi e a neta, Clara-, tamén coa familia de Díaz Pan, durante moitos anos coa presenza do lembrado irmán Francisco que nos contaba sempre, en diálogos curtos e de proximidade, moi emocionados, cousas e anécdotas desas da intra-historia, tan clarificadoras nas que a dignidade sempre prevalece por riba de todo e, por iso, nese enorme herdo celebramos aos tres heroes de tal sacrificio e tan dignos de agradecida memoria. Ao non ter datos de "O Asturiano" non podemos saber da súa familia, se a ten sequera. Nese día de celebración, faise sempre unha ornamentación de bandeiras e de flores, no lugar onde están as súas cinzas, unhas interpretacións musicais e tamén de pequenas intervencións no Cemiterio de Abellá que nos refresquen a memoria e que poñan en valor as accións de toda esta xente e de xente que, coma eles, souberon dicir NON ao abuso e á usurpación da legalidade. O seu esforzo non pode ser estéril e aí é onde inciden as intervencións, con lectura de poemas, con recordos e mensaxes, con interpretación do noso Himno e, despois, de novo en Fontao na pista onde puxemos a pedra no ano 2009 hai de novo exposición de memorias e motivos. A partir de aí, procuramos un xantar na Berxa, para quen queira, nun merendeiro alí preto que rexentan as fillas do Berxo, un enlace da guerrilla tamén moi significado na zona, e alí en encontro fértil, comemos, bebemos e cantamos xuntos.

Sempre lembramos, recitando, afirmando, lendo, expresando, cantando, poñendo flores onda a pedra a aqueles que viñeron connosco, sobre todo a aqueles que tanto nos ilustraron cos seus relatos como a Francisco Díaz Pan, quen nos relataba o modo de "non chorar" da súa nai, cando foi recoñecer -diante os gardas- ao seu fillo abatido e desposuído das botas e do reloxo. Lembramos a Francisco Díaz Pan contador da autenticidade dos feitos, a Avelino Pousa Antelo que preparaba discursos de grande elocuencia e verdade, este ano botaremos moito en falta a Ferreiro que nos cantaba o Himno da Guerrilla e propiciaba a emoción dos seus relatos. Son moitas e moitos que connosco estiveron, seguirán reflectindo a súa luz, o seu exemplo. E outras e outros moitos dunha lista interminable de compañeiras e compañeiros nesta permanente loita contra o esquecemento.

Este ano, por mor do Covid-19 e da prohibición, non poderemos xuntarnos coma sempre. Estaba pensado facerse -contando coa vosa presenza- o día 25, o próximo sábado deste mesmo mes. Mais, que non poidamos estar fisicamente xuntos, non quere dicir que non poidamos lembrar aquel sublime exemplo, o de todas aquelas persoas que deron a vida pola única veraz, a Causa de Galiza e da Liberdade. Da Dignidade, en definitiva. Porque esta resistencia, queiramos ou non, é a única saída da esperanza.

Mero. 2021.

PRESENTACIÓN DE 1.306 /36

 Este domingo, día 14, ás 12.00 h. na Casa de Cultura de Valga, terá lugar a presentación do último libro do xornalista e escritor Fernando Salgado, que leva por título 1.306/36, organizada dende Memoria Histórica de Valga. No acto estará acompañado por Monste Fajardo, tamén escritora, e Xosé Manuel Martínez, como integrante do colectivo organizador.

   Salgado recolle a vida o seu avó, Francisco Varela Garrido (Pancho Varela), destacado activista político na Segunda República, que despois do golpe de estado do 36 refuxiouse en Monleras (Salamanca) dende onde quería pasar a Portugal; intento frustrado xa que foi detido e trasladado a Pontevedra. Condenado a morte, fusilárono en xullo de 1937. Precisamente o título do libro fai referencia ao número de expediente aberto contra el.

Pancho Varela foi nomeado xuíz e secretario municipal de Cerdedo trala vitoria das candidaturas de esquerdas nas eleccións de 1931, nas que acadaron once das trece actas. En 1934 fora detido polo seu respaldo á Revolución de Asturias e ao producirse o golpe de estado franquista, logo de que o alcalde abandonara o seu posto, Pancho acude ao Goberno Civil de Pontevedra; é nomeado delegado gobernativo en Cerdedo, onde impide que haxa enfrontamentos. Diante da imposibilidade de evitar a derrota, fuxe ao monte e despois ponse en camiño ata Monleras, onde foi detido en setembro do 36. Estivo preso na Illa de San Simón antes de ser fusilado, con 39 anos.

III XORNADAS FEMINISTAS

As xornadas feministas que as Xuventudes Socialistas de Valga organizan cada ano arredor do 25 de novembro, centráronse nesta terceira edición en “Muller e memoria”. A historiadora Concepción Burgo e o historiador Juan A. González, insistiron na necesidade de seguir investigando no acontecido a tantas e tantas mulleres represaliadas coa chegada do franquismo e durante a ditadura; poñendo de manifesto a grande dificultade desta tarefa pola ausencia de rexistros, tanto nos cárceres como das accións levadas a cabo contra delas, xa que na súa maioría se facían de xeito “extraoficial” e “extrainstitucional”.

Antes da mesa redonda que tivo lugar o pasado sábado, 2 de decembro, a organización fixo un recoñecemento especial ao traballo da escritora Montse Fajardo, presente nas xornadas, e autora, entre outros, do libro Un cesto de mazás, memoria do 36 e do tempo que veu, do recentemente publicado Invisibles. Relatos do maltrato, e comisaria da exposición Rexas, mulleres baixo o terror franquista, organizada pola Deputación de Pontevedra e que recolle unha antoloxía das historias de 127 pontevedresas perseguidas, asasinadas e encarceradas.

As xornadas pecháronse a carón da estatura de Carolina Otero, como anticipo dos actos e actividades que durante o vindeiro ano se organizarán, conmemorando o 150 aniversario do seu nacemento.

"Non se pode pasar páxina, sen antes tela lido" (Marcos Ana)

Grazas. Moitas grazas ás e ós familiares de Celestino Carbia Campaña e de Leoncio Viñas Menéndez, alcalde e concelleiro da corporación municipal democrática usurpada ó pobo de Valga naquel fatídico xullo de 1936, por acompañarnos na xusta e sentida homenaxe celebrada onte, domingo 30 de xullo, ás portas do Concello.

Como símbolo vivo da loita daqueles nosos veciños na defensa das liberdades, da solidariedade e da fraternidade, plantamos un loureiro; proclamando o noso compromiso de non ser cómplices do silencio nin do esquecemento. 

Foi difícil viver,

deixar en herdo aos fillos o silencio,

teimar na desmemoria

cando un remol escuro ouvea no corazón

e reclama caivancas para poder arder.

O pasado é unha fraga onde ecoan os disparos,

un faiado tripado polas ratas,

o aceno lamacento da traizón

nos ollos dun irmán

co que andabas aos xílgaros de neno

nas fragas onde ecoan os brados do silencio,

os marmurios do medo,

a voz dos que apodrecen cada mencer ao sol.

Foi difícil calar, avellentar                               

como unha muller máis, un home do común  

que ve medrar os netos,

ser dos que non morreron:

un carballo tronzado polo raio,

seiva que xa enxoitou.

Alguén virá que salve os vosos nomes?

                              

                                    (Pilar Pallarés)

HOMENAXE Á CORPORACIÓN DO 36 EN VALGA

A Asociación Cultural de Cordeiro, a Asociación cultural Os Penoucos, as Xuventudes Socialistas de Valga, o Partido Socialista de Valga e a Galería de Estudos do Baixo Ulla convida a participar a toda a cidadanía nun encontro para a reparación simbólica da memoria das persoas que, exercendo o seu labor como representantes do pobo por elección democrática, logo do golpe de estado do 18 xullo de 1936 sufriron o conseguinte cesamento e dura represión a mans do aparato fascista e usurpador franquista. 

O acto celebrarase no salón de plenos do dito concello ás 12 do mediodía do vindeiro 30 de xullo, e terá carácter reivindicativo da xustiza á memoria destes veciños e ás súas familias, da reparación dos agravios cometidos contra a dignidade individual e colectiva e da verdade, para que remate o cínico ocultamento dos feitos ás xeracións posteriores.

HOMENAXE NACIONAL EN SAN SIMÓN ÁS VÍTIMAS DO FRANQUISMO

O acto do pasado 16 de xullo, estivo dedicado a lembrar os campos de concentración que o franquismo habilitou na Galiza, empezando pola propia illa de San Simón, na que estiveron retidas máis de seis mil persoas entre os anos 1939 e 1943.

 A escritora Susana Sánchez Aríns tivo unha emocionante intervención na que, a través do relato da historia familiar, apelou á implicación da xeración das netas do 36 na procura do verdadeiro relato do que pasou; ela mesma narra no seu último libro, Seique, a implicación do irmán da súa avoa na represión fascista.

Represión franquista contra as mulleres

Aquí deixamos unhas fotos da palestra do pasado sábado, 13 de maio, na Casa de Cultura de Valga sobre a represión franquista contra as mulleres.

Grazas a a Susana Sánchez, a Montse Fajardo, a Juan Barreiro e a Andrés Domínguez pola súa exposición e a súa colaboración, necesaria para poder levar a cabo este acto.

Moitas grazas por asistir e agardámosvos na vindeira.

 

Memoria Histórica

MEMORIA HISTÓRICA DE VALGA ORGANIZA UNHA PALESTRA SOBRE A REPRESIÓN ÁS MULLERES DURANTE A GUERRA CIVIL E A DICTADURA FRANQUISTA

Este sábado 13 de maio, a partir das 18:00 h. na Casa de Cultura de Valga, terá lugar unha  mesa redonda sobre a represión franquista contra as mulleres.

Intervirán Montse Fajardo, autora do libro Un cesto de mazás, que recolle “ relatos sobre persoas detidas, fusiladas, asasinadas en cunetas, agochadas durante anos en tobos de cortes ou ocos de cociña, humilladas”; Susana Sánchez Aríns, autora de Seique, que plasma “a historia dun fascista tan sen importancia que nin aparece nos arquivos, mais que si existiu, deixando, marcas que as súa vítimas non esqueceron”; e Andrés Domínguez Almansa, investigador e colaborador do proxecto Voces de Nomes e autor de varias obras sobre a Galiza e a España da Guerra Civil e posterior ditadura fascista.

Contaremos, ademais, coa participación de Juan Barreiro Viñas, veciño de Valga e descendente de represaliadas e represaliados, que nos falará do acontecido a persoas da súa familia nos anos posteriores ao levantamento militar.

Aniversario da II República

O pasado sábado a Memoria Histórica de Valga participou no acto organizado pola Asociación pola Recuperación da Memoria Histórica de Marín. A compañeira Raquel González Caamaño interveu en representación das persoas que, dende hai case un ano, emprenderon o camiño da restitución da memoria secuestrada no noso concello.

" Primeiro de todo, o movemento Memoria Histórica de Valga agradécelle á Asociación pola Recuperación da Memoria Histórica de Marín este convite de irmandamento.

Reúnenos aquí hoxe, ao pé desta Pedra da Liberdade, unha axenda da reivindicación e uns propósitos que nos son comúns, como tamén o é a memoria do noso veciño, o represaliado Ramón Magariños Duro, xastre e directivo da agrupación socialista de Marín durante a II República.

Desde Valga, estamos aínda escribindo a cartografía da inxuria contra a nosa xente, que son as vítimas directas e indirectas daquel infame levantamento fascista de xullo do 1936 e da política de ‘terra queimada’ que exerceu a ditadura de Franco; mais somos tamén vítimas, doutro xeito, as xeracións que as sucedemos, por sermos obxecto dunha desmemoria programada, outra afronta máis que debemos combater, e combatemos, sen desmaio.

Traballamos, nestes primeiros pasos da nosa andadura, en nomear e pagarlles coa verdade ás persoas ás que se lles arrebatou a liberdade: 45 valgueses e valguesas, que poidamos testemuñar, denunciadas pola súa militancia ou simpatía política, executadas pola súa xusta rebeldía, vexadas, mutiladas e marcadas para a vergoña…, pero para a dos asasinos. Pelexamos tamén por que se retire dos espazos públicos a simboloxía fascista, de calquera época, como o son os retratos dos que foron alcaldes e alcaldesa durante o franquismo, polo seu carácter amoral e ilegal.

Mentres non se repare a ofensa contra cada unha das vítimas non poderá existir a reconciliación cidadá. Defendía este sentir o historiador Raúl Soutelo na súa análise sociolóxica da Valga gobernada polo terror e a ‘fame neghra’. Dicía tamén neste seu tratado que “Debemos recuperar as características dese proceso represivo e, sobre todo, as voces das persoas que o padeceron nas súas diversas modalidades, porque é un compromiso cívico co exercicio de  memoria colectiva e de hixiene democrática que aínda está por facer no estado español” .

Grazas."